Waarom vroeg Jezus: ‘Wilt u gezond worden?’

Het is een van de vreemdste vragen in de evangeliën. Jezus staat bij een badwater in Jeruzalem, omringd door zieken die allemaal maar één ding willen: beter worden. En aan een man die daar al achtendertig jaar ligt, vraagt Hij: wilt u gezond worden? Het antwoord lijkt zo vanzelfsprekend dat de vraag bijna overbodig klinkt. Toch stelt Jezus geen overbodige vragen.

Wat gebeurde er bij het badwater van Bethesda?

Johannes vertelt het verhaal aan het begin van hoofdstuk 5:

Hierna was er een feest van de Joden en Jezus ging naar Jeruzalem. En er is in Jeruzalem bij de Schaapspoort een badwater, dat in het Hebreeuws Bethesda wordt genoemd, met vijf zuilengangen. Daarin lag een grote menigte van zieken, blinden, kreupelen en verlamden, die wachtten op de beroering van het water. Want een engel daalde van tijd tot tijd neer in het badwater en bracht het water in beweging; wie dan het eerst daarin kwam, na de beweging van het water, werd gezond, aan welke ziekte hij ook leed. En daar was een man die al achtendertig jaar ziek was. Jezus zag hem liggen en omdat Hij wist dat hij al lange tijd ziek was, zei Hij tegen hem: Wilt u gezond worden? De zieke antwoordde Hem: Heere, ik heb geen mens om mij in het badwater te werpen wanneer het water in beroering gebracht wordt; en terwijl ik kom, daalt een ander vóór mij af. Jezus zei tegen hem: Sta op, neem uw ligmat op en ga lopen. En meteen werd de man gezond, nam zijn ligmat op en ging lopen. — Johannes 5:1-9 (HSV © Stichting HSV)

Een kanttekening bij de engel die het water in beweging brengt: dat stuk ontbreekt in een deel van de oude Griekse handschriften, en de HSV meldt dat ook in een voetnoot. Hoe je daar ook over denkt, het beschrijft in elk geval wat de mensen bij het badwater geloofden. Ze waren ervan overtuigd dat wie als eerste het bewegende water in kwam, genas. Het was dus een wedstrijd: wie het eerst komt, het eerst maalt. En een man die niet kan lopen, verliest die wedstrijd elke keer.

Waarom is dit zo'n vreemde vraag?

Jezus loopt door een hele menigte heen en blijft staan bij deze ene man. Iedereen om hem heen kijkt gespannen naar het water. En dan die vraag. Het is natuurlijk niet zo dat deze man daar al die jaren lag omdat hij het gezellig vond om te kijken hoe anderen zich uit de naad werkten.

Wat opvalt is vooral wat Jezus níet vraagt. Hij vraagt niet waarom de man nog niet genezen is. Hij vraagt niet of hij wel genoeg geloof heeft, en ook niet wat hij allemaal fout heeft gedaan. Er komt geen verhoor, geen voorwaarde en geen beschuldiging. Alleen een eenvoudige, open vraag die de man zelf aanspreekt: wil jij?

Wat het antwoord van de man verraadt

Je zou een eenvoudig "ja" verwachten. Maar dat komt er niet. De man begint een heel verhaal: er is altijd iemand sneller dan ik, ik heb niemand die me helpt, het lukt niet. Het systeem werkt niet voor mij.

Daar zit volgens mij de kern. Wie achtendertig jaar op dezelfde plek ligt, gaat anders denken. De man kijkt niet meer naar genezing, maar naar zijn situatie en alles wat onmogelijk is. Het is niet meer "ik ben ziek, maar ik kan beter worden", maar "dit ben ik, dit verandert niet". Zijn ziekte is ongemerkt een deel van zijn identiteit geworden.

Dat herkennen veel mensen. Iets wat je is overkomen, iets wat ooit tegen je gezegd is, een oud verdriet of een oude schaamte kan zo lang meegaan dat je het niet meer ziet als iets wat je draagt, maar als wie je bent. Jezus' vraag prikt precies daar doorheen. Hij vraagt niet naar de omstandigheden, Hij vraagt naar het verlangen. Wil je eigenlijk nog wel dat het anders wordt?

Wilt u gezond worden: wat betekent die vraag?

"Wilt u gezond worden?" betekent hier: Jezus nodigt een mens uit om weer naar zijn genezing te kijken in plaats van naar zijn onmogelijkheden. Het is geen test die je kunt zakken, maar een vraag die hoop wakker maakt.

En let op wat Jezus daarna doet. Hij zegt niet: goed, Ik zal je helpen, Ik ga bij de rand staan en zodra het water beweegt, gooi Ik je er als eerste in. Jezus voert het systeem niet uit. Hij gaat er helemaal omheen. De man zocht genezing in het water, terwijl het levende water voor hem stond. In het hoofdstuk daarvoor had Jezus tegen de Samaritaanse vrouw gezegd:

maar wie drinkt van het water dat Ik hem zal geven, zal in eeuwigheid geen dorst meer krijgen. Maar het water dat Ik hem zal geven, zal in hem een bron worden van water dat opwelt tot in het eeuwige leven. — Johannes 4:14 (HSV © Stichting HSV)

Geen ritueel, geen gebed, geen modder op de ogen zoals bij de blinde man later. Alleen een woord: sta op. En dat woord heeft de kracht om te doen wat het zegt.

Eerst genade, dan de oproep

De volgorde in dit verhaal is belangrijk. Er staat niet: geloof eerst, probeer dan op te staan, en als je het probeert, zal Ik je genezen. Jezus spreekt, en de man wordt gezond. De beweging begint bij Jezus. We wandelen niet om levend te worden; we wandelen omdat Hij ons levend gemaakt heeft.

Pas later, als Jezus de man terugziet in de tempel, komt de oproep:

Daarna vond Jezus hem in de tempel en zei tegen hem: Zie, u bent gezond geworden, zondig niet meer opdat u niet iets ergers overkomt. — Johannes 5:14 (HSV © Stichting HSV)

Dat is het patroon dat Johannes vanaf zijn eerste hoofdstuk laat zien: genade en waarheid zijn door Jezus Christus gekomen, en de genade gaat voorop. Eerst het leven, daarna de uitnodiging om vanuit dat nieuwe leven te gaan leven. De waarheid volgt, maar komt nooit los van de genade.

Waarom moest hij zijn ligmat meenemen?

Jezus geeft drie opdrachten: sta op, neem uw ligmat op, ga lopen. Dat middelste detail is prachtig. Jezus zegt niet: laat dat ding maar liggen, misschien heeft een ander er nog wat aan. De man moet het zelf oprollen en onder zijn arm meenemen.

Hoe oud die mat was, weten we niet. Maar het ding dat hem al die jaren had gedragen, moest hij nu zelf dragen. In plaats van dat zijn situatie hem droeg, droeg hij nu zijn situatie. Daarmee werd hij er niet meer door bepaald.

Dat is meteen een spiegel. Waar liggen wij nog op een oude mat? Een oud verhaal over onszelf, een manier van denken, een pijn van lang geleden waarvan we zeggen: zo ben ik nu eenmaal. Ik ken dat zelf ook. Er kwamen bij mij dingen boven die meer dan dertig jaar geleden in mijn jeugd tegen mij gezegd zijn, en die me blijkbaar nog steeds raken en tegenhouden. Toen ik dat besefte, dacht ik: dat is mijn matje. Het oprollen begint ermee dat je het bij God neerlegt en eerlijk zegt: Heere, ik heb er een gevonden.

Waarom werden de leiders boos?

Het verhaal neemt daarna een bizarre wending. Een man die achtendertig jaar niet kon lopen, loopt door de straten van Jeruzalem met zijn mat onder zijn arm. Je zou een feest verwachten. Maar de eerste reactie van de religieuze leiders is: het is sabbat, het is u niet geoorloofd de ligmat te dragen.

Het is te makkelijk om daar alleen met de vinger naar te wijzen. Zij leefden met de oprechte wens Gods gebod serieus te nemen. Maar het laat zien hoe je zo gericht kunt raken op regels dat je het wonder voor je ogen mist. Jezus' antwoord is kort: "Mijn Vader werkt tot nu toe en Ik werk ook." Het herstellen van een mens is precies het werk van God.

Wat betekent die vraag voor jou?

Dezelfde vraag klinkt nog steeds. Jezus vraagt niet wat je fout hebt gedaan of of je wel genoeg gelooft. Hij vraagt: wil je gezond worden? Dat kan betekenen dat je na jaren eindelijk iemand vergeeft, of iets rechtzet, of een oude overtuiging over jezelf loslaat. Niet om Gods liefde te verdienen, want die heb je al, maar omdat het leven dat Hij geeft naar buiten wil.

Bij sommige mensen gaat dat snel, bij anderen duurt het langer. Diepe wonden hebben tijd nodig, en dat is geen falen. Maar het woord dat de man bij Bethesda liet opstaan, is hetzelfde woord dat vandaag klinkt: sta op, neem je mat op en ga lopen.