Liefde of heiligheid: moet je kiezen bij Jezus?

In het kort:

Liefde en heiligheid zijn bij Jezus geen twee kanten die met elkaar concurreren. Heiligheid is de vorm die liefde aanneemt zodra die in aanraking komt met wat kapot is. Een Jezus die alleen maar bevestigt, is net zo onvolledig als een Jezus die alleen maar veroordeelt. De Bijbelse Jezus doet allebei tegelijk, en juist daarin zit Zijn betrouwbaarheid.

De vraag die steeds weer terugkomt

Het gebeurt me regelmatig dat iemand me een vraag stelt die in de kern altijd hetzelfde is, ook al klinkt hij elke keer anders. “Is God nou eigenlijk streng, of is Hij liefdevol?” “Mag je Jezus wel zo zacht voorstellen als sommige mensen doen?” “Wordt het christelijk geloof niet te makkelijk gemaakt als je alleen maar over liefde praat?”

Die vragen komen niet uit het niets. Online en in gesprekken zie je voortdurend twee uitersten langskomen. Aan de ene kant een Jezus die alles goedkeurt, niemand confronteert en vooral lijkt op een spiegel van wat wijzelf al dachten. Aan de andere kant een Jezus die vooral wordt ingezet om mensen angst aan te jagen, met God als een strenge rechter die wacht op een fout.

Beide beelden zijn aantrekkelijk, en beide zijn onvolledig. De vraag is niet welk van de twee je moet kiezen. De vraag is of liefde en heiligheid bij Jezus eigenlijk wel tegenpolen zijn.

Waarom we liefde en heiligheid als vijanden zijn gaan zien

Een deel van het probleem zit in hoe wij van nature denken. Ons westerse denken is sterk gevormd door de Griekse traditie: abstract, categorisch, in tegenstellingen. Liefde komt dan in het ene vakje, gerechtigheid in het andere, en zodra het ene vakje groter wordt, moet het andere kleiner worden.

De Bijbel is niet in dat denkkader geschreven. Het is een Hebreeuws boek, en Hebreeuws denken is relationeel en verhalend in plaats van categorisch. Eigenschappen van God worden niet tegen elkaar afgewogen als gewichten op een weegschaal. Ze worden verteld als één samenhangend karakter, zichtbaar in hoe God handelt doorheen de geschiedenis.

Vanuit dat Hebreeuwse kader is de vraag “hoeveel liefde gaat ten koste van hoeveel heiligheid” een vraag die de Bijbel zelf niet stelt. Gods liefde en Gods rechtvaardigheid botsen niet met elkaar. Ze komen uit dezelfde bron.

Wat liefde bij Jezus werkelijk betekent

Jezus’ liefde is in de evangeliën nooit vrijblijvend. Wanneer Hij de vrouw ontmoet die op overspel is betrapt, spreekt Hij geen veroordeling over haar uit — maar Hij stuurt haar ook niet weg zonder iets te zeggen. Hij zegt: “Ga heen en zondig van nu af niet meer” (Johannes 8:11, HSV). Vergeving en richting horen bij elkaar.

Hetzelfde patroon zie je bij de tollenaars en zondaars met wie Hij eet. Dat Hij tijd met hen doorbrengt, wordt door religieuze leiders uitgelegd als goedkeuring van hun levensstijl. Maar Jezus zelf legt het anders uit: Hij is gekomen voor wie ziek is, niet omdat ziekte er niet toe doet, maar juist omdat genezing nodig is.

Liefde bij Jezus is dus geen afwezigheid van verwachting. Het is de bereidheid om naast iemand te gaan staan voordat die persoon zich heeft bewezen — en vervolgens die persoon serieus genoeg te nemen om hem of haar uit te nodigen tot verandering.

Wat heiligheid en oordeel bij Jezus werkelijk betekenen

Tegelijk is het oneerlijk om te doen alsof Jezus nooit confronteert. Hij keert tafels om in de tempel (Johannes 2:15). Hij noemt religieuze leiders “witgepleisterde graven” — mooi van buiten, dood van binnen (Matteüs 23:27). Hij spreekt herhaaldelijk over oordeel, over Gehenna, over de noodzaak van bekering.

Maar de manier waarop Hij dat doet, is veelzeggend. Zijn felste woorden zijn niet gericht tegen mensen die worstelen met hun zonde, maar tegen mensen die anderen onder een onmogelijke last laten leven terwijl zij zelf op het podium blijven staan. Zijn oordeel richt zich op wat mensen kapotmaakt — bij zichzelf en bij elkaar — niet op mensen die Hem nog niet kennen en zoekende zijn.

Dat is precies waarom oordeel bij Jezus geen tegenpool van liefde is, maar er een uitdrukking van. Een arts die een ziekte negeert omdat de diagnose onaangenaam is, is geen liefdevolle arts. Confrontatie die gericht is op herstel, is een vorm van liefde — misschien wel de meest serieuze vorm die er is.

Hoe liefde en heiligheid bij Jezus samenkomen

In Lukas 4 leest Hij in de synagoge van Nazareth voor uit Jesaja en kondigt Hij het jaar van het welbehagen van de Heere aan — een verwijzing naar het Jubeljaar uit Leviticus 25, het jaar waarin schulden werden kwijtgescholden en bezit werd teruggegeven aan wie het had verloren.

Het Jubeljaar is geen vrijblijvend cadeau zonder consequenties. Het erkent eerlijk dat er schuld is, dat er verlies is geleden, dat er onrecht heeft plaatsgevonden. En tegelijk zegt het: dit is niet het laatste woord. Herstel is mogelijk, en het is precies daarom dat het zo kostbaar is.

Dat is het patroon dat je door de hele Bijbel heen ziet, en dat in Jezus zijn volle gewicht krijgt. Niet liefde zónder heiligheid, waarbij niets ertoe doet. Niet heiligheid zónder liefde, waarbij straf het enige doel is. Maar oordeel dat dient aan herstel, en liefde die serieus genoeg is om de waarheid te spreken.

Een vraag die open blijft

Hoever dat herstel uiteindelijk reikt — wat dat precies betekent voor wie Christus afwijst, en hoe dat zich verhoudt tot de vrije wil van de mens — is een vraag waarin ik bewust ruimte laat voor onderzoek. Het is een onderwerp dat meer aandacht verdient dan een paar zinnen hier kunnen geven.

Wat in elk geval vaststaat: als herstel verder reikt dan wij nu kunnen overzien, gebeurt dat nooit naast Christus om, nooit zonder bekering, en nooit ten koste van de vrijheid die liefde nodig heeft om liefde te kunnen heten.

Wat dit voor jou betekent

Misschien herken je iets van beide uitersten in jezelf. Misschien heb je geleerd God vooral te zien als Iemand die wacht op een fout, en is het idee van een liefdevolle God moeilijk te geloven. Of misschien is liefde voor jou net het enige dat overblijft als je niets meer met heiligheid of oordeel wilt te maken hebben, omdat dat woord te veel pijn heeft veroorzaakt.

In beide gevallen is het goed om te beseffen: de keuze tussen liefde en heiligheid is een valse keuze. Bij Jezus zijn het geen twee handen die elkaar in evenwicht moeten houden. Het is één karakter, zichtbaar in hoe Hij telkens weer naar mensen toe komt — eerlijk over wat kapot is, en vastberaden om het te herstellen.