Wat betekent Jakobus 1:27 over wezen en weduwen?

Wat staat er in Jakobus 1:27?

Jakobus schrijft een brief zonder omwegen. In het eerste hoofdstuk geeft hij een omschrijving die je niet snel vergeet.

Daarvoor heeft hij al gezegd dat je het Woord niet alleen moet horen, maar ook doen (Jakobus 1:22), en dat wie zichzelf godsdienstig vindt maar zijn tong niet in toom houdt, een zinloze godsdienst heeft (Jakobus 1:26). Vers 27 is de positieve tegenhanger: zo ziet godsdienst eruit die God als zuiver beschouwt.

Waarom gebruikt Jakobus het woord 'godsdienst'?

Het Griekse woord dat Jakobus gebruikt, is thrēskeia. Dat woord stond in die tijd voor de uiterlijke kant van religie: rituelen, ceremonies, de eredienst. Het is een ander woord dan proskyneō, dat Jezus in Johannes 4 gebruikt voor aanbidden.

Jakobus doet daarmee iets verrassends. Hij neemt het woord voor religieuze praktijk en vult het niet met een ritueel, maar met omzien naar kwetsbaren en een zuiver leven. Wie wil weten hoe de eredienst eruitziet die God waardeert, moet volgens Jakobus ook kijken naar het huis van de weduwe.

Het is goed om hier precies te zijn. Jakobus zegt niet letterlijk dat aanbidding hetzelfde is als zorgen voor weduwen en wezen. Hij geeft een kenmerk waaraan je echte godsdienst herkent. Zingen, bidden en samenkomen worden daarmee niet onbelangrijk, maar ze worden wel getoetst.

Wat betekent 'bezoeken' in de Bijbel?

Het woord dat de HSV met bezoeken vertaalt, is episkeptomai. Dat is meer dan even langsgaan voor een kop koffie. Het betekent omzien naar, zorg dragen voor, je inzetten voor iemand in nood.

Het mooie is dat de Bijbel datzelfde woord gebruikt voor wat God doet. Wanneer Zacharias God prijst na de geboorte van zijn zoon Johannes, zingt hij dat God Zijn volk bezocht heeft en verlossing heeft gebracht (Lukas 1:68). Wanneer Jezus in Naïn een overleden jongen aan zijn moeder teruggeeft, zeggen de mensen dat God Zijn volk bezocht heeft (Lukas 7:16). In de Griekse vertaling van het Oude Testament staat hetzelfde woord in de belofte van Jozef op zijn sterfbed: God zal u zeker bezoeken en u uit dit land leiden (Genesis 50:24). Daarachter staat het Hebreeuwse paqad: aandacht geven, omzien naar.

Wie een kwetsbare bezoekt, ontmoet daar Christus zelf.

Waarom juist weduwen en wezen?

In de wereld van de Bijbel waren weduwen en wezen de mensen zonder bescherming. Er was geen sociale zekerheid. Wie geen man of vader had, had vaak geen inkomen, geen rechtspositie en niemand die voor hem opkwam. Daarom noemt de wet van Mozes hen steeds samen met de vreemdeling (Exodus 22:22; Deuteronomium 10:18), en daarom noemt Psalm 68:6 God een Vader van de wezen en een Rechter van de weduwen. Waar niemand anders opkomt, komt God op.

De eerste gemeente in Jeruzalem nam dat serieus. In Handelingen 6 lees je dat er dagelijks voor de weduwen gezorgd werd. Toen een groep werd vergeten, stelde de gemeente direct mensen aan om dat op te lossen.

Wie de weduwen en wezen van vandaag zijn, vraagt om eerlijk kijken naar je eigen omgeving. Denk aan mensen die alleen zijn komen te staan, kinderen zonder veilig thuis, vluchtelingen die hun netwerk kwijt zijn, ouderen die niemand meer bezoekt. Het gaat om de mensen die het makkelijkst over het hoofd worden gezien.

Wat betekent 'onbesmet blijven van de wereld'?

Het tweede deel van de tekst wordt soms gelezen als een oproep om je af te zonderen. Dat kan Jakobus niet bedoelen, want hij heeft net gezegd dat je naar de weduwe toe moet gaan. Met de wereld bedoelt hij het denken en leven zonder God, en in zijn brief wordt snel duidelijk hoe dat eruitziet. In het volgende hoofdstuk beschrijft hij een samenkomst waarin de rijke bezoeker de beste plaats krijgt en de arme op de grond moet zitten (Jakobus 2:1-4). Dat is besmetting door de wereld: mensen wegen naar hun status.

De twee delen van vers 27 horen daarom bij elkaar. Omzien naar kwetsbaren is het tegengif tegen een wereld die alleen oog heeft voor wie iets te bieden heeft.

Hoe hangt Jakobus 1:27 samen met aanbidding?

Johannes 4 beschrijft wie we aanbidden en hoe: de Vader, in geest en waarheid. Jakobus beschrijft waaraan je echte godsdienst in de praktijk herkent. Die twee spreken elkaar niet tegen, ze vullen elkaar aan. Het een zonder het ander raakt scheef. Aanbidding zonder omzien wordt een mooi ritueel, omzien zonder aanbidding wordt een prestatie.

Jakobus vat het eerder in hetzelfde hoofdstuk samen in één zin.

Dat klinkt streng, maar het komt voort uit Gods eigen hart. Hij is de God die bezoekt. Wie bij Hem hoort, leert ook op bezoek te gaan.