Wat betekent 'van heerlijkheid tot heerlijkheid' veranderd worden?

Wie christen wordt, hoopt vaak dat hij of zij een ander mens wordt. Soms gaat dat sneller dan verwacht, vaker langzamer. Paulus schrijft over die verandering in één zin die veel mensen kennen, maar die niet altijd goed begrepen wordt:

Wij allen nu, die met onbedekt gezicht de heerlijkheid van de Heere als in een spiegel aanschouwen, worden van gedaante veranderd naar hetzelfde beeld, van heerlijkheid tot heerlijkheid, zoals dit door de Geest van de Heere bewerkt wordt. — 2 Korinthe 3:18 (HSV © Stichting HSV)

Wat bedoelt hij met 'van heerlijkheid tot heerlijkheid'? En wie doet hier eigenlijk het werk?

Waar gaat 2 Korinthe 3 over?

Paulus zet in dit hoofdstuk twee 'bedieningen' naast elkaar: die van Mozes en die van de Geest. Hij kende de wet van Mozes van binnen en van buiten; hij was opgeleid als schriftgeleerde. Toch noemt hij de bediening van de wet hier verrassend scherp:

Hij heeft ons namelijk bekwaam gemaakt om dienaars van het nieuwe verbond te zijn, niet van de letter, maar van de Geest; want de letter doodt, maar de Geest maakt levend. Als nu de bediening van de dood, met letters in stenen gegrift, in heerlijkheid was, zodat de Israëlieten hun ogen niet op het gezicht van Mozes gericht konden houden vanwege de heerlijkheid van zijn gezicht, hoewel die tenietgedaan zou worden, hoeveel te meer zal dan de bediening van de Geest in heerlijkheid zijn? — 2 Korinthe 3:6-8 (HSV © Stichting HSV)

Paulus zegt niet dat de wet slecht is. Hij zegt zelfs dat ze in heerlijkheid kwam. Maar de wet staat buiten je, op stenen tafelen. Ze kan laten zien wat goed is, ze kan je als een spiegel tonen dat je niet zonder God kunt, maar ze kan je hart niet veranderen. Wie probeert door de wet leven te verdienen, komt uit bij de dood, want niemand heeft de wet volmaakt gehouden behalve Jezus. De Geest daarentegen schrijft niet op steen, maar 'op tafelen van vlees, van de harten' (2 Korinthe 3:3).

Waarom bedekte Mozes zijn gezicht?

Paulus verwijst naar Exodus 34. Toen Mozes van de berg Sinaï afdaalde, straalde zijn gezicht, omdat hij met God had gesproken. Daarna legde hij een bedekking op zijn gezicht. In Exodus lijkt het er vooral op dat de Israëlieten bang waren om naar hem te kijken. Paulus voegt daar een eigen uitleg aan toe:

en doen wij niet zoals Mozes, die een bedekking op zijn gezicht legde, opdat de Israëlieten hun ogen niet gericht zouden houden op het einddoel van wat tenietgedaan wordt. — 2 Korinthe 3:13 (HSV © Stichting HSV)

De glans op Mozes' gezicht was tijdelijk. Hij was een weerkaatsing van Gods heerlijkheid, en die nam af. Zo is het ook met de heerlijkheid van het oude verbond: echt, maar voorlopig, wijzend naar iets groters. In Christus wordt de bedekking weggenomen (2 Korinthe 3:14-16), en kunnen wij 'met onbedekt gezicht' kijken.

Wat betekent 'van gedaante veranderd'?

Het woord dat de HSV in vers 18 vertaalt met 'van gedaante veranderd', is het Griekse werkwoord metamorphoō. Ons woord metamorfose komt ervan. Datzelfde werkwoord gebruiken Mattheüs en Marcus voor wat er met Jezus gebeurde op de berg van de verheerlijking: 'En Hij werd voor hun ogen van gedaante veranderd' (Mattheüs 17:2).

Dat verband is veelzeggend. Op de berg zagen drie leerlingen hoe Gods heerlijkheid van binnenuit door Jezus heen straalde. Paulus zegt: diezelfde soort verandering gebeurt nu, langzaam en van binnenuit, in iedereen die naar Jezus kijkt.

'Van heerlijkheid tot heerlijkheid' veranderd worden betekent dat Gods Geest gelovigen stap voor stap omvormt naar het beeld van Jezus, doordat zij naar Hem blijven kijken. Het is geen eenmalige gebeurtenis en geen prestatie, maar een doorgaand proces van de ene mate van heerlijkheid naar de volgende. Het eindpunt is niet een betere versie van onszelf, maar 'hetzelfde beeld': gelijkvormig aan Christus.

Hoe gebeurt die verandering?

Let op de werkwoorden. Wij 'aanschouwen', en wij 'worden veranderd'. Het eerste is wat wij doen: kijken. Het tweede overkomt ons: het wordt 'door de Geest van de Heere bewerkt'. Paulus zegt niet: verander jezelf naar Zijn beeld. Hij zegt: kijk naar Hem, en je wordt veranderd.

Dat is een enorme bevrijding. Je hoeft niet eerst je leven op orde te brengen voordat God aan je kan werken. Het gaat ook niet om meer van de Geest krijgen, alsof sommige gelovigen een groter deel van Jezus hebben dan anderen. Johannes schrijft: 'uit Zijn volheid hebben wij allen ontvangen' (Johannes 1:16). Wat we vaak missen, is niet méér van God, maar meer zicht op wie er al in ons woont. Daarom is het kijken zo belangrijk.

Een rups en een vlinder

Als ik aan metamorfose denk, denk ik aan een rups die een vlinder wordt. Het is een beeld, geen biologieles, maar het helpt. In de pop wordt een groot deel van het lichaam van de rups afgebroken tot een soort brij, en daaruit wordt iets nieuws opgebouwd. De vlinder lijkt nauwelijks nog op de rups die hij was.

Er is nog iets aan dat beeld dat me raakt. Als een vlinder zich uit de pop worstelt, lijkt het alsof je hem een dienst bewijst door de pop open te knippen. Maar dat kan hem juist beschadigen: een vlinder die geholpen wordt, kan vaak niet goed meer vliegen. Het zich eruit werken hoort bij het proces.

Ik herken in mezelf de neiging om verandering te willen versnellen, bij mezelf en bij anderen. Ook in de kerk doen we dat soms. Iemand komt tot geloof, en zijn of haar leven ziet er nog niet uit zoals wij denken dat het hoort. Dus pakken we een gebod of een Bijbeltekst en gaan we 'helpen', om de ander zo snel mogelijk in het gareel te krijgen. Maar Paulus zegt dat de Geest dit werk doet. Wie te hard trekt, kan meer kapotmaken dan het proces waar God mee bezig is. God is bij de rups, God is bij wat er in de pop gebeurt, en Hij geeft de kracht om op het juiste moment naar buiten te komen. Niet te vroeg, en niet te laat.

Dat betekent niet dat het niet uitmaakt hoe we leven. Genade maakt niet passief. Maar verandering die van binnenuit komt, heeft Gods tempo, niet het onze.

Wat betekent dit voor jou?

Misschien zijn er plekken in je leven die nog donker zijn: schaamte, pijn, oude patronen die je liever wegstopt. Je hoeft die niet eerst zelf op te ruimen voordat je naar Jezus kijkt. Juist daar wil Zijn licht naar binnen. Petrus, die Jezus op de berg zag stralen, schreef later dat we op Hem acht moeten slaan 'als op een lamp die schijnt in een duistere plaats, totdat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in uw hart' (2 Petrus 1:19).

Van heerlijkheid tot heerlijkheid veranderd worden is geen project dat je moet volbrengen. Het is wat er gebeurt wanneer je blijft kijken naar Hem.