Wat is de Drie-eenheid?

"Dus jullie geloven eigenlijk in drie goden?" Wie met vrienden over geloof praat, krijgt die vraag vroeg of laat. En eerlijk gezegd: veel christenen vinden het zelf ook lastig uit te leggen. We bidden tot de Vader, we volgen Jezus, we vragen om de Heilige Geest, en toch zeggen we dat er maar één God is. Hoe zit dat?

Eén God

De basis staat al in het Oude Testament. Elke dag bidden Joden tot op vandaag de woorden die Mozes het volk Israël leerde:

Jezus noemde dit het belangrijkste gebod (Markus 12:29). Christenen geloven dus niet in drie goden. Wie dat denkt, heeft de Drie-eenheid verkeerd begrepen.

Het Hebreeuwse woord voor "één" is hier echad. Datzelfde woord wordt in Genesis 2:24 gebruikt wanneer man en vrouw "één vlees" worden: een eenheid waarin twee personen samenkomen. Dat bewijst de Drie-eenheid niet, want echad kan ook gewoon "één" betekenen. Maar het laat wel zien dat eenheid in de Bijbel niet hoeft te betekenen dat er maar één persoon is.

Toch spreekt de Bijbel over Vader, Zoon en Geest

In het Nieuwe Testament wordt het beeld voller. Bij de doop van Jezus in de Jordaan gebeuren drie dingen tegelijk: Jezus staat in het water, de Geest daalt als een duif op Hem neer, en de stem van de Vader zegt: dit is Mijn geliefde Zoon (Mattheüs 3:16-17). Ze zijn alle drie tegelijk aanwezig, met een eigen rol. Het is dus niet één persoon die achter elkaar drie maskers opzet.

Aan het eind van het evangelie stuurt Jezus Zijn leerlingen de wereld in:

Let op het woord Naam. Er staat niet "in de namen", maar in de ene Naam. Paulus sluit een van zijn brieven af met een zegen in dezelfde drievoudige vorm: de genade van de Heere Jezus Christus, de liefde van God en de gemeenschap van de Heilige Geest (2 Korinthe 13:13).

Jezus laat de Vader zien

De eerste christenen waren Joden. Ze geloofden vurig dat er maar één God is. En toch begonnen ze Jezus te aanbidden. Johannes opent zijn evangelie met de zin dat het Woord God was, en dat dit Woord mens werd in Jezus. Toen Filippus aan Jezus vroeg om hun de Vader te laten zien, antwoordde Jezus dat wie Hem gezien had, de Vader gezien had (Johannes 14:9). Vlak daarvoor zei Hij:

Tegelijk bidt Jezus tot de Vader en spreekt Hij over de Vader als Iemand anders dan Hijzelf. Er is onderscheid én eenheid.

De Heilige Geest is Iemand, geen kracht

Over de Heilige Geest denken mensen soms als over een soort energie. Maar Jezus spreekt over Hem als een persoon: "een andere Trooster" die bij de leerlingen zal blijven (Johannes 14:16-17). De Geest kan bedroefd worden (Efeze 4:30), en in Handelingen 5 wordt liegen tegen de Heilige Geest gelijkgesteld aan liegen tegen God (Handelingen 5:3-4).

Waarom vergelijkingen tekortschieten

Om de Drie-eenheid uit te leggen worden vaak vergelijkingen gebruikt. Water kan ijs, vloeistof of stoom zijn. Maar dan is God één persoon die afwisselend in drie vormen verschijnt, en dat klopt niet met de doop van Jezus, waar ze tegelijk aanwezig zijn. Een klaverblad met drie blaadjes dan? Dan is elke persoon een derde van God, terwijl de Bijbel zegt dat de Vader volledig God is, de Zoon volledig God en de Geest volledig God.

Er is in de schepping niets dat precies overeenkomt met hoe God is. Dat hoeft ons niet te verbazen. Als we God helemaal konden doorgronden, zou Hij niet groter zijn dan ons verstand.

Hoe de kerk dit onder woorden bracht

Het woord Drie-eenheid staat niet in de Bijbel. Rond het jaar 200 gebruikte de kerkvader Tertullianus als een van de eersten het Latijnse woord trinitas. In de eeuwen daarna formuleerde de kerk op de concilies van Nicea (325) en Constantinopel (381) wat zij in de Bijbel las: één God in drie personen, waarbij de Zoon "van één wezen met de Vader" is. Dat was geen nieuwe uitvinding, maar een poging om alles wat de Bijbel zegt bij elkaar te houden, zonder een deel weg te laten.

Waarom dit ertoe doet

Je zou kunnen denken dat dit vooral iets voor theologen is. Maar het raakt aan de kern van wie God is. Johannes schrijft dat God liefde is (1 Johannes 4:8). Liefde heeft altijd een ander nodig om lief te hebben. Als God één eenzame persoon was, had Hij pas kunnen liefhebben toen Hij iets geschapen had. Maar Jezus spreekt over de liefde van de Vader voor Hem van vóór de grondlegging van de wereld (Johannes 17:24). Liefde is dus geen eigenschap die God er later bij kreeg. Vader, Zoon en Geest hebben elkaar altijd liefgehad.

Dat betekent ook dat God de wereld niet schiep omdat Hij zich verveelde of eenzaam was. Hij schiep uit overvloed, om ons te laten delen in de liefde die er altijd al was. Wie bij Jezus komt, wordt meegenomen in die relatie: de Geest leert ons God "Vader" noemen (Romeinen 8:15).

Tot slot

De Drie-eenheid is geen rekensom waarbij één plus één plus één toch één moet zijn. Het is de manier waarop christenen samenvatten wat God over Zichzelf heeft laten zien: er is één God, en Hij bestaat als Vader, Zoon en Heilige Geest. We kunnen dat niet volledig begrijpen. Maar we kunnen het wel leren kennen, zoals je een persoon leert kennen: niet door een definitie, maar door een relatie.