Vroeg of laat stelt bijna ieder mens deze vraag. Soms uit nieuwsgierigheid, soms omdat een geliefde is overleden, soms omdat we ineens oog in oog staan met onze eigen sterfelijkheid. Wat gebeurt er wanneer ons aardse leven eindigt? Zien we elkaar terug? En wat zegt de Bijbel daar eigenlijk over?
Het Johannesevangelie vertelt over Martha, die bij het graf van haar broer Lazarus staat. Vier dagen ligt hij er al. Als Jezus eindelijk komt, zegt ze iets wat veel Joden in haar tijd geloofden: ze weet dat haar broer zal opstaan "in de opstanding, op de laatste dag" (Johannes 11:24). Een mooie hoop, maar ver weg. Jezus antwoordt haar met woorden die die hoop dichtbij halen. Daar komen we aan het eind op terug.
Dit zijn dus geen vragen die alleen over later gaan. Ze raken aan hoe we vandaag leven, waar we onze hoop op bouwen en hoe we omgaan met verlies.
De dood was nooit Gods oorspronkelijke bedoeling
Wie de eerste hoofdstukken van de Bijbel leest, ziet iets opvallends. God schiep de mens voor leven. Na de schepping klinkt geen aankondiging van verval, maar een verklaring van goedheid:
En zie, het was zeer goed
Dood, ziekte en verval horen niet bij dat oorspronkelijke beeld. Daarom verheerlijkt de Bijbel de dood nergens. Paulus noemt hem zelfs een vijand:
De laatste vijand die tenietgedaan wordt, is de dood
De dood is iets wat uiteindelijk overwonnen wordt, niet iets wat je als vriend hoeft te omarmen.
Wat zegt het Oude Testament over leven na de dood?
Wie verwacht dat het Oude Testament al een uitgewerkt beeld van hemel en opstanding geeft, wordt verrast. De Israëlieten spraken over de Sheol: het rijk van de doden, waar iedereen na het sterven heen ging. Het werd beschreven als een stille, schaduwachtige plek, ver van het volle leven. Een dichter vraagt zich af wie God daar nog zal loven (Psalm 6:6). Meer over dat woord en het verschil met Hades en Gehenna lees je in Wat is het verschil tussen Sheol, Hades en Gehenna?
Toch groeit er in het Oude Testament stap voor stap een hoop die verder reikt dan het graf:
- Henoch "wandelde met God" en was er toen niet meer, omdat God hem wegnam (Genesis 5:24). Ook Elia werd weggenomen zonder te sterven (2 Koningen 2:11).
- Job zegt midden in zijn lijden dat zijn Verlosser leeft en dat hij God zal zien (Job 19:25-27).
- In Psalm 16:10 vertrouwt David erop dat God hem niet aan het graf zal overlaten. Petrus haalt die woorden later aan als vervuld in de opstanding van Jezus (Handelingen 2:27-31).
- Jesaja kondigt aan dat Gods doden zullen leven (Jesaja 26:19), en Daniël spreekt het duidelijkst: velen die slapen in het stof van de aarde, zullen ontwaken (Daniël 12:2).
In de tijd van Jezus was de opstanding van de doden daardoor een levend geloof onder veel Joden, vooral bij de Farizeeën. De Sadduceeën ontkenden haar (Mattheüs 22:23; Handelingen 23:8). Martha stond dus in een lange traditie toen ze zei dat haar broer zou opstaan op de laatste dag.
Wat gebeurt er direct na het sterven?
Over het moment direct na de dood zegt de Bijbel minder dan we zouden willen. Toch is er een kernpunt dat de meeste christenen delen: sterven betekent niet dat een mens ophoudt te bestaan.
Aan het kruis zei Jezus tegen de misdadiger naast Hem:
Heden zult u met Mij in het paradijs zijn
En Paulus schreef over zijn eigen verlangen:
Ik heb de begeerte om heen te gaan en bij Christus te zijn
Beide teksten laten hetzelfde zien: de dood beëindigt de relatie met God niet. Paulus zegt elders dat wie uit het lichaam uitwoont, bij de Heere inwoont
Het Nieuwe Testament gebruikt voor de dood van gelovigen vaak het woord "ontslapen", in het Grieks koimaomai: in slaap vallen. Dat beeld is bewust gekozen. Wie slaapt, wordt weer wakker. De eerste christenen noemden hun begraafplaatsen daarom koimētērion, slaapplaats. Het Engelse woord cemetery komt daar nog van.
Wat geloven christenen over het leven na de dood?
Over de grote lijn zijn christenen het door de eeuwen heen eens. Wereldwijd belijden kerken in de Apostolische geloofsbelijdenis de opstanding van het lichaam en het eeuwige leven. Over de periode tussen sterven en opstanding bestaan wel verschillende opvattingen, en het is eerlijk om dat te benoemen:
- Direct bij Christus. De meeste protestantse en evangelische christenen geloven dat wie Christus toebehoort, na het sterven bewust bij Hem is, in afwachting van de opstanding.
- Een tijd van loutering. De Rooms-Katholieke Kerk leert daarnaast dat wie in Gods genade sterft maar nog niet volledig gereinigd is, een louteringsfase doormaakt, het vagevuur.
- Een rust zonder bewustzijn. Een kleinere groep christenen leest het beeld van de slaap letterlijk: de doden rusten zonder bewustzijn tot de opstanding.
Wat al deze opvattingen gemeen hebben: de dood is niet het einde, en de toekomst ligt in Gods hand.
De grote hoop van de Bijbel is de opstanding
Veel mensen denken dat het christelijk geloof vooral draait om "naar de hemel gaan". Opvallend genoeg legt de Bijbel het accent ergens anders: bij de opstanding.
Jezus stond niet alleen geestelijk, maar lichamelijk op uit de dood. Die opstanding wordt niet gepresenteerd als een eenmalig wonder, maar als het begin van iets veel groters. Paulus noemt Hem "de Eersteling van hen die ontslapen zijn" (1 Korinthe 15:20). In Israël was de eersteling het eerste deel van de oogst, dat aan God werd gebracht als belofte dat de rest zou volgen (Leviticus 23:10-11). Jezus is dus niet de uitzondering op de regel. Hij is het begin van de oogst.
Wat is de hemel eigenlijk?
De hemel wordt in de Bijbel niet beschreven als een wolk waarop mensen voor altijd harp spelen. Het is de plaats waar Gods aanwezigheid volledig zichtbaar is, en de Bijbel spreekt rijker over Gods toekomst dan veel mensen denken.
Johannes beschrijft geen vlucht van de aarde, maar een vernieuwing ervan: een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, waarbij God Zelf naar de mensen toe komt.
Zie, de tent van God is bij de mensen
Het beeld is niet dat wij voor altijd wegblijven van de aarde, maar dat God Zijn schepping komt herstellen en er blijvend wil wonen.
Komt er een oordeel?
Ja. De Bijbel spreekt daar duidelijk over, en dat kan ongemakkelijk voelen. Toch is oordeel uiteindelijk goed nieuws: het betekent dat kwaad niet voor altijd wint en onrecht niet het laatste woord heeft. De Bijbel tekent God niet als een onverschillige toeschouwer, maar als een rechtvaardige Rechter die alles rechtzet. Over hoe dat oordeel eruitziet, lees je meer in Hoe zit het met de hel?
Moeten we bang zijn voor de dood?
Dat hangt sterk samen met hoe je naar God kijkt. Wanneer Jezus over de toekomst spreekt, doet Hij dat niet om angst te zaaien, maar om hoop te geven:
Laat uw hart niet in beroering raken
Het christelijk geloof is niet gebouwd op angst voor de dood, maar op vertrouwen in Jezus, die de dood al heeft overwonnen.
Zullen we onze geliefden terugzien?
Dit is een van de meest gestelde vragen, en de Bijbel geeft geen volledig draaiboek. Wel zijn er aanwijzingen die hoop geven. Paulus schrijft aan de gemeente in Thessalonica, die rouwde om gestorven broers en zusters, dat ze niet bedroefd hoeven te zijn zoals mensen die geen hoop hebben, en dat zij die ontslapen zijn samen met de levenden de Heere zullen ontmoeten (1 Thessalonicenzen 4:13-18). Op de berg van de verheerlijking herkennen de discipelen Mozes en Elia, eeuwen na hun leven op aarde. Door de eeuwen heen hebben christenen daarin hoop gevonden op een weerzien.
Waarom deze vraag ertoe doet
Je beeld van de toekomst beïnvloedt hoe je vandaag leeft. Als de dood het einde zou zijn, verandert dat hoe je naar het leven kijkt. Maar wanneer Gods verhaal verder gaat dan het graf, ontstaat er een ander perspectief: hoop wordt sterker dan wanhoop, lijden krijgt niet het laatste woord, en liefde is niet zinloos.
Terug naar Martha bij het graf. Zij geloofde in een opstanding, ergens op de laatste dag. Jezus antwoordde haar:
Ik ben de Opstanding en het Leven; wie in Mij gelooft, zal leven, ook al was hij gestorven
Jezus wijst niet alleen naar een toekomstig leven. Hij zegt dat Hij Zelf dat leven is, en Hij staat al naast haar. Daarom is de christelijke hoop uiteindelijk niet gebaseerd op een plaats of een datum, maar op een Persoon.
Wat we niet precies weten
Het is goed om hier eerlijk te zijn. De Bijbel geeft veel inzicht, maar niet op elke vraag een volledig antwoord. We kennen niet alle details van hoe het straks precies zal zijn, en dat is misschien ook niet de bedoeling. God geeft genoeg om hoop te hebben, maar niet zoveel dat vertrouwen overbodig wordt.
De dood is niet het einde van het verhaal. God schiep de mens voor leven, Jezus heeft de dood overwonnen, en er ligt een toekomst waarin God alles nieuw maakt. Uiteindelijk draait die hoop niet om een plek, maar om een ontmoeting: met de God die je kent, liefheeft en uitnodigt in Zijn eeuwige leven.


2 reacties
Niemand kan Jesus of God de schuld geven voor een leven, met een goed leven kan men God en Jesus dankbaar zijn, de mensen zijn zelf voor hun eigen daden en verantwoordelijk voor alles, daarom is een goed geloof in de grote God nuttig.
Dankjewel voor je reactie. We zijn inderdaad verantwoordelijk voor onze eigen daden. Gelukkig is onze God rijk aan barmhartigheid en genade en mogen we zonder angst Zijn troon van Genade tegemoet treden.
Dank je wel! Je reactie is ontvangen en verschijnt na goedkeuring.
Je reactie kon niet worden verstuurd. Vul je naam en reactie in en vink de toestemming aan.