# Wat betekent de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan? Kort antwoord: De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan (Lukas 10:25-37) is Jezus' antwoord op de vraag 'wie is mijn naaste?'. Hij maakt juist de verachte buitenstaander tot held: je naaste is iedereen die je pad kruist en je nodig heeft. Er zit nog een laag onder: Jezus zelf daalt af in de greppel waar wij liggen, betaalt alles, en giet olie en wijn in onze wonden. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is een van de bekendste verhalen die Jezus vertelde. Het woord "Samaritaan" is in het Nederlands zelfs een gewoon woord geworden voor iemand die belangeloos helpt. Juist daardoor lezen we er vaak snel overheen. Wie het verhaal in zijn eigen setting leest, ontdekt dat het veel scherper is dan een oproep om aardig te zijn, en dat het uiteindelijk ook iets zegt over wie Jezus zelf is. > En zie, een wetgeleerde stond op om Hem te verzoeken, en zei: Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven? En Hij zei tegen hem: Wat staat er in de Wet geschreven? Wat leest u daar? Hij antwoordde en zei: U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf. Hij zei tegen hem: U hebt juist geantwoord. Doe dat en u zult leven. Maar hij wilde zichzelf rechtvaardigen en zei tegen Jezus: Wie is mijn naaste? — Lukas 10:25-29 (HSV © Stichting HSV) ## Welke vraag stelt de wetgeleerde eigenlijk? De wetgeleerde kent het antwoord al: God liefhebben met alles wat je bent, en je naaste als jezelf. Zijn vervolgvraag, "wie is mijn naaste?", klinkt redelijk. Maar Lukas zegt erbij dat hij "zichzelf wilde rechtvaardigen". Er zit een vraag achter de vraag. Hij vraagt niet zozeer: wie moet ik allemaal liefhebben? Hij vraagt eigenlijk: wie mag ik overslaan? Mag ik een lijstje bijhouden van mensen bij wie het gebod niet geldt? Jezus beantwoordt die vraag niet met een definitie, maar met een verhaal. ## Wie zijn de priester, de Leviet en de Samaritaan? Een man gaat van Jeruzalem naar Jericho, een weg die berucht was om de rovers. Hij wordt beroofd, uitgekleed, geslagen en halfdood achtergelaten. Dan komen er drie mensen langs. De eerste is een priester: iemand uit de stam van Levi en de familie van Aäron, aangesteld om God te dienen in de tempel. In onze termen zou je hem de voorganger of kerkleider kunnen noemen. Hij ziet de man en gaat aan de overkant voorbij. De tweede is een Leviet, geen priester, maar wel iemand die in en rond de tempel diende. Vergelijk hem met de trouwe vrijwilliger die alles in de kerk draaiende houdt. Ook hij loopt met een boog om de man heen. Waarom ze dat doen, zegt Jezus niet. Uitleggers wijzen vaak op reinheidsregels rond het aanraken van een (mogelijk) dode, maar de tekst noemt geen reden. Het gaat er Jezus niet om de priester en de Leviet belachelijk te maken. Het punt is dat juist de mensen van wie je het verwacht, de nood niet aanraken. Dan komt de derde: een Samaritaan. Joden en Samaritanen leefden in diepe onderlinge vijandschap. Samaritanen werden gezien als een gemengd volk met een afwijkende eredienst, niet waardig om bij Gods volk te horen. Johannes merkt elders droogjes op dat Joden "geen omgang" met Samaritanen hadden (Johannes 4:9). Voor een Joodse toehoorder was de Samaritaan de ander bij uitstek: degene die het verst van je af stond. ## Waarom kiest Jezus uitgerekend een Samaritaan? Jezus kiest bewust de "verkeerde" held. De Samaritaan ziet de man en is "met innerlijke ontferming bewogen". Hij gaat naar hem toe, verbindt zijn wonden, giet er olie en wijn op, zet hem op zijn eigen rijdier en brengt hem naar een herberg. De volgende dag geeft hij de waard twee denarie en belooft: wat u meer uitgeeft, betaal ik als ik terugkom. Dan draait Jezus de vraag om. De wetgeleerde vroeg: wie is mijn naaste? Jezus vraagt: wie van deze drie is de naaste geworden van de man die in handen van de rovers viel? Het antwoord komt, maar het woord "Samaritaan" krijgt de wetgeleerde niet over zijn lippen: "Degene die hem barmhartigheid bewezen heeft." En Jezus zegt: ga heen en doet u evenzo. De betekenis is daarmee helder. Naastenliefde begint niet met de vraag wie het waard is, maar met de vraag wie er nu voor je ligt. Je naaste is niet een categorie mensen die je kunt afbakenen; je naaste ben je, zodra je iemand in nood ziet en stilstaat. Wie wil voelen hoe scherp dit toen klonk, moet zich afvragen wie in onze tijd voor ons "de Samaritaan" is: de groep waarover we hebben geleerd dat je er ver vandaan moet blijven. Precies die persoon maakt Jezus tot voorbeeld. ## Is Jezus zelf de barmhartige Samaritaan? Er zit nog een tweede laag in het verhaal. In Johannes 8 schelden tegenstanders Jezus uit: > De Joden dan antwoordden en zeiden tegen Hem: Zeggen wij niet terecht dat U een Samaritaan bent en door een demon bezeten bent? Jezus antwoordde: Ik ben niet door een demon bezeten, maar Ik eer Mijn Vader, en u onteert Mij. — Johannes 8:48-49 (HSV © Stichting HSV) Jezus ontkent dat Hij door een demon bezeten is. Op het verwijt dat Hij een Samaritaan is, gaat Hij niet in. Hij was het niet, Hij kwam uit de stam van Juda. Maar Hij hoefde er ook geen afstand van te nemen. Jezus vereenzelvigde Zich steeds met mensen die buiten de boot vielen: tollenaars, prostituees, buitenstaanders. Al sinds de vroege kerk hebben christenen in de Samaritaan een beeld van Jezus zelf gezien. Ik vind dat een rijke lezing, zolang je de eerste betekenis niet kwijtraakt: het verhaal is en blijft een oproep om zelf barmhartig te zijn. Maar lees het eens met Jezus in de rol van de Samaritaan. Dan zie je iemand die de weg afgaat en de greppel in stapt, naar een mens die ontkleed is, gewond, eigenlijk al afgeschreven. Hij vraagt niet hoe die man daar terechtkwam. Nergens in het verhaal wordt de gewonde veroordeeld, terwijl je best had kunnen vragen waarom hij in zijn eentje over die gevaarlijke weg liep. Hij wordt alleen opgetild, verbonden en veilig gebracht. Dat is precies wat Jezus voor ons doet. We hebben allemaal keuzes gemaakt die niet goed waren, en we dragen allemaal wonden van wat anderen ons hebben aangedaan. Jezus vraagt niet dat we eerst onszelf verbinden en dan achter Hem aan lopen. Hij daalt af naar de plek waar we liggen. ## Wat zeggen de twee denarie over genade? Eén denarie was ongeveer een dagloon. Hoeveel een nacht in een herberg toen kostte, is niet precies bekend; schattingen lopen uiteen, maar twee denarie was in elk geval genoeg voor een flink aantal dagen verzorging. De Samaritaan betaalt vooruit, zonder garantie hoe het afloopt, en belooft er bovenop: wat het verder kost, betaal ik. Hij zegt niet: als het geld op is, zet hem dan maar weer op straat. Daarin zie ik een beeld van genade. Genade betekent dat God de rekening op Zich neemt, ook die van morgen, en ook als we het opnieuw verprutsen. Het is geen afgepaste hoeveelheid hulp die ophoudt als het tegenzit. Het is een belofte van Iemand die terugkomt en dan zegt: Ik heb het betaald. ## Wat betekenen de olie en de wijn? De Samaritaan giet olie en wijn op de wonden. In de oudheid was dat gewone eerste hulp: wijn reinigt een wond, olie verzacht en beschermt. Maar beide woorden hebben in de Bijbel ook een diepe lading. Wijn verwijst naar het bloed van Jezus, dat ons vrijkoopt en vergeving geeft, zoals we vieren aan de avondmaalstafel. Olie is in de Bijbel het teken van zalving: van plaatsen en mensen waar God woont en die Hij apart zet. Ik zie daarin een beeld van de Heilige Geest, die geneest wat gebroken is. De wijn zegt: je schuld is vergeven. De olie zegt: je wonden worden geheeld. We hebben ze allebei nodig. Vergeving voor wat we zelf fout deden, en herstel van de schade die we hebben opgelopen, door eigen keuzes en door die van anderen. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan eindigt met een opdracht: ga heen en doet u evenzo. Maar die opdracht rust op een groter verhaal. Wie zelf door Jezus uit de greppel is getild, leert vanzelf anders kijken naar degene die nu langs de weg ligt. --- Geschreven door: John Roeland, Oprichter en voorzitter van Stichting bij het VUUR Gepubliceerd: 17 oktober 2026 Bron: Stichting bij het VUUR, https://bijhetvuur.nl/god-leren-kennen/gelijkenis-barmhartige-samaritaan/ ## Bronnen - [Herziene Statenvertaling, Lukas 10](https://herzienestatenvertaling.nl/teksten/lukas/10/), Stichting HSV - [Herziene Statenvertaling, Johannes 8](https://herzienestatenvertaling.nl/teksten/johannes/8/), Stichting HSV