# Wat betekent opnieuw geboren worden? Kort antwoord: Opnieuw geboren worden betekent dat God je nieuw leven geeft dat van boven komt, uit Zijn Geest. Jezus zei het in Johannes 3 tegen Nicodemus, een man met veel kennis en een voorbeeldig leven. Het Griekse woord anōthen betekent zowel 'opnieuw' als 'van boven'. Het gaat dus niet om een tweede poging om beter te leven, maar om leven dat je ontvangt. Net als je eerste geboorte kun je het niet zelf bewerkstelligen. "Opnieuw geboren" is een van die uitdrukkingen die in kerken vaak vallen en buiten de kerk vooral vragen oproepen. Als ik tegen mijn buurvrouw zou zeggen dat ze opnieuw geboren moet worden, zou ze waarschijnlijk precies zo reageren als de man tegen wie Jezus het voor het eerst zei: hoe dan? Wat betekent dat? Dat is een eerlijke vraag, en hij verdient een helder antwoord. ## Waar komt de uitdrukking vandaan? De woorden komen uit een nachtelijk gesprek tussen Jezus en Nicodemus, een Farizeeër en een leider van de Joden. Nicodemus begint met een compliment: hij ziet dat Jezus van God gekomen is. Jezus antwoordt op een manier die je niet verwacht: > Jezus antwoordde en zei tegen hem: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Als iemand niet opnieuw geboren wordt, kan hij het Koninkrijk van God niet zien. Nicodemus zei tegen Hem: Hoe kan een mens geboren worden als hij oud is? Hij kan toch niet voor de tweede keer in de buik van zijn moeder ingaan en geboren worden? — Johannes 3:3-4 (HSV © Stichting HSV) Wat dit zo opvallend maakt, is wie Jezus voor zich heeft. Nicodemus kende de Thora, de Profeten en de Psalmen. Hij leefde serieus naar de wet. Als er in Jeruzalem iemand was van wie je zou zeggen dat hij zijn leven op orde had, dan was hij het wel. En juist tegen hem zegt Jezus niet: goed bezig, nog een paar stappen en je bent er. Hij zegt: het moet nog beginnen. ## Wat betekent het Griekse woord *anōthen*? Het woord dat in onze vertalingen "opnieuw" heet, is in het Grieks *anōthen*. Dat woord kan twee dingen betekenen: "opnieuw" en "van boven". Verderop in hetzelfde hoofdstuk staat het ook in die tweede betekenis: > Wie van boven komt, is boven allen > > — Johannes 3:31 Die dubbele betekenis is de sleutel tot het hele gesprek. Nicodemus hoort "opnieuw" en denkt aan een tweede poging: iets wat hij zelf zou moeten doen, maar dan beter. Daarom komt hij met dat wat onhandige beeld van een volwassen man die terug moet in de buik van zijn moeder. Jezus bedoelt iets anders: een geboorte van boven, iets wat van buitenaf komt. Opnieuw geboren worden betekent dat God je een nieuw leven geeft dat van boven komt: geen verbeterde versie van je oude leven, maar leven uit Gods Geest dat je ontvangt in plaats van verdient. ## Waarom gebruikt Jezus juist het beeld van geboorte? Denk even na over je eigen geboorte. Daar heb je geen enkele invloed op gehad. Je hebt je niet aangemeld, je hebt het niet verdiend en je hebt er niet voor geoefend. Het is je overkomen, het is je gegeven. Iemand anders heeft je het leven gegeven. Ik denk dat Jezus dat beeld heel bewust kiest. Hij had ook kunnen zeggen: word een beter mens, leer meer, doe meer je best. Maar dat zou precies het spoor zijn waar Nicodemus al zijn hele leven op zat. Wat Nicodemus miste, was geen kennis; die had hij in overvloed. Hij miste ook geen keurig leven. Hij miste iets wat kennis en een onberispelijk leven nooit kunnen geven: leven van boven. Ik gebruik zelf graag het beeld van een steen. Je kunt een steen prijzen, motiveren, onderwijzen en het goede voorbeeld geven, maar hij blijft een steen. Een steen kan niet harder zijn best doen om levend te worden. Levend worden is niet iets wat een steen uit zichzelf kan. En wij ook niet. ## Wat bedoelt Jezus met "water en Geest"? Jezus legt het daarna verder uit: > Jezus antwoordde: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Als iemand niet geboren wordt uit water en Geest, kan hij het Koninkrijk van God niet binnengaan. Wat uit het vlees geboren is, is vlees; en wat uit de Geest geboren is, is geest. Verwonder u niet dat Ik tegen u gezegd heb: U moet opnieuw geboren worden. De wind waait waarheen hij wil en u hoort zijn geluid, maar u weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat; zo is het met iedereen die uit de Geest geboren is. — Johannes 3:5-8 (HSV © Stichting HSV) Over "water en Geest" bestaan verschillende uitleggingen. Sommigen denken aan de doop, anderen aan de natuurlijke geboorte, weer anderen aan de reiniging waar de profeten over spraken. Die laatste lezing vind ik zelf sterk, omdat Jezus Nicodemus verwijt dat hij als "de leraar van Israël" deze dingen zou moeten weten (Johannes 3:10). Bij Ezechiël belooft God Zijn volk te reinigen met rein water en hun een nieuw hart en een nieuwe geest te geven (Ezechiël 36:25-27). Water en Geest horen daar al bij elkaar, als beeld van een vernieuwing die God Zelf doet. Hoe je die uitdrukking ook precies leest, het punt van Jezus blijft hetzelfde: vlees brengt vlees voort. Met menselijke inspanning kom je niet verder dan menselijk leven. Nieuw leven komt uit de Geest, en de Geest is als de wind: je hoort hem, je ziet wat hij doet, maar je hebt hem niet in je macht. ## Wat moet je dan doen om opnieuw geboren te worden? Als het een geboorte van boven is, wat is dan onze rol? Jezus geeft Nicodemus daar een verrassend antwoord op. Hij neemt hem mee naar een oud verhaal uit de woestijn, waarin Israëlieten die door gifslangen gebeten waren, in leven bleven door te kijken naar een koperen slang op een staak (Numeri 21). En Hij zegt: > En zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden, opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft. — Johannes 3:14-15 (HSV © Stichting HSV) In de woestijn hoefde niemand het gif zelf uit zijn lichaam te zuigen, genoeg offers te brengen of eerst te bewijzen dat hij het verdiende. Wie keek, bleef leven. Zo is het met de nieuwe geboorte. Je wordt niet opnieuw geboren door wat je doet, maar door te kijken naar wat God gegeven heeft: Jezus aan het kruis. Geloven is hier geen prestatie, maar je hoofd optillen en ontvangen. Dat betekent ook iets toegeven: dat je het zelf niet kunt oplossen. Dat kan confronterend zijn, zeker als je, zoals Nicodemus, gewend bent het goed te doen. Maar het is ook een enorme opluchting. Je hoeft niet eerst een betere versie van jezelf te worden voordat God je nieuw leven geeft. ## Is opnieuw geboren worden een eenmalig moment? Ik geloof dat ieder die christen is, kan zeggen: ik ben opnieuw geboren. Er is een begin, net zoals er bij een geboorte een begin is. Tegelijk merk ik bij mezelf dat ik dagelijks opnieuw naar het kruis moet kijken. Niet om opnieuw geboren te worden, maar om te blijven beseffen dat ik het niet uit mezelf kan of hoef te doen. Er zit een volgorde in. Eerst leven ontvangen, dan pas leven delen. Wie het omdraait, gaat zwoegen om iets te worden wat hij alleen kan ontvangen. Wie de volgorde vasthoudt, ontdekt dat het leven dat je krijgt vanzelf naar buiten wil: in liefde voor je naaste, in goed doen, in zout en licht zijn. Niet om levend te worden, maar omdat je levend bent gemaakt. ## Wat als je het nog niet begrijpt? Nicodemus begreep het die nacht niet. Hij vroeg: > Hoe kunnen deze dingen gebeuren? > > — Johannes 3:9 En Jezus stuurde hem niet weg. Hij nam de tijd en legde het uit. Veel later zien we dezelfde Nicodemus terug bij het kruis, waar hij helpt het lichaam van Jezus te verzorgen (Johannes 19:39). Als je deze vraag stelt omdat je het nog niet snapt, ben je dus in goed gezelschap. De nieuwe geboorte begint niet bij een sluitende uitleg, maar bij het moment dat je ophoudt het zelf te willen regelen en kijkt naar Hem die het voor je gedaan heeft. --- Geschreven door: John Roeland, Oprichter en voorzitter van Stichting bij het VUUR Gepubliceerd: 17 oktober 2026 Bron: Stichting bij het VUUR, https://bijhetvuur.nl/geloofsvragen/wat-betekent-opnieuw-geboren-worden/ ## Bronnen - [Herziene Statenvertaling, Johannes 3](https://herzienestatenvertaling.nl/teksten/johannes/3/), Stichting HSV - Preek 'Kijk en leef' (Johannes 3:1-21), Evangelische Gemeente Elohim, Haaften, 2 augustus 2026, John Roeland