# Waarom reinigde Jezus de tempel?

Kort antwoord: Jezus reinigde de tempel omdat het huis van Zijn Vader een markt was geworden. De handel stond waarschijnlijk in de voorhof van de heidenen, de enige plek waar niet-Joden mochten bidden, en blokkeerde zo hun toegang tot God. Daarna noemde Jezus Zijn eigen lichaam de tempel: in Hem woont God, en door Zijn dood en opstanding staat de weg naar God voor iedereen open.

## Een andere kant van Jezus

Wie Jezus vooral kent als de zachte leraar die zondaars omarmt en met tollenaars aan tafel gaat, schrikt van deze scène. Vlak voor het Pascha komt Jezus in de tempel van Jeruzalem, maakt een zweep van touwen en drijft de handelaars met hun dieren naar buiten. Het geld van de wisselaars gooit Hij op de grond, en de tafels keert Hij om.

> En Hij trof in de tempel mensen aan die runderen, schapen en duiven verkochten, en de geldwisselaars die daar zaten. En nadat Hij een gesel van touwen gemaakt had, dreef Hij ze allen de tempel uit, ook de schapen en de runderen. En het geld van de wisselaars wierp Hij op de grond en de tafels keerde Hij om. En Hij zei tegen hen die de duiven verkochten: Neem deze dingen vanhier weg, maak niet het huis van Mijn Vader tot een huis van koophandel. — Johannes 2:14-16 (HSV © Stichting HSV)

Dit is geen beheerste correctie. Jezus is boos, en dat hoeven we niet weg te poetsen. De vraag is alleen: waarover?

## Was handel in de tempel dan verboden?

Niet zonder meer. Wie naar het Pascha in Jeruzalem kwam, moest offeren, en de wet van Mozes schreef offerdieren voor. Pelgrims die van ver kwamen, namen hun dieren niet altijd mee, dus kochten ze die ter plaatse. Wisselaars zorgden dat je met het juiste geld de tempelbelasting kon betalen. Dat systeem had een functie, en het is te makkelijk om iedereen die daar stond als een oplichter weg te zetten.

Jezus' bezwaar gaat dieper dan een paar oneerlijke prijzen. Hij zegt dat het huis van Zijn Vader een huis van koophandel is geworden. De plek die bedoeld was voor ontmoeting met God, is een markt geworden. Zijn discipelen herinnerden zich daarbij de woorden uit de Psalmen:

> De ijver voor Uw huis heeft mij verslonden
>
> — Johannes 2:17

## Waar stonden die kraampjes?

Het tempelcomplex bestond uit verschillende pleinen en voorhoven. Het buitenste en grootste deel was de voorhof van de heidenen, het enige deel waar niet-Joden mochten komen om de God van Israël te zoeken en te aanbidden. Waarschijnlijk vond de handel precies daar plaats. Johannes noemt de plek niet met zoveel woorden, maar de meeste uitleggers gaan daarvan uit.

Als dat klopt, wordt de scène veel zwaarder. Elke koe, elk schaap, elke duivenkooi en elke wisseltafel nam ruimte in op de enige plek waar mensen uit de volken mochten bidden. Zo werd hun de toegang tot God in de praktijk ontzegd. De andere evangeliën maken het verband met het gebed voor de volken expliciet. Markus vertelt wat Jezus zei:

> En Hij gaf onderwijs en zei tegen hen: Staat er niet geschreven: Mijn huis zal een huis van gebed genoemd worden voor alle volken? Maar u hebt er een rovershol van gemaakt. — Markus 11:17 (HSV © Stichting HSV)

Jezus citeert daar Jesaja 56:7, een belofte dat God ook vreemdelingen in Zijn huis van gebed zal verblijden. Dat past bij heel het Oude Testament, waar God steeds weer oproept om te zorgen voor de wees, de weduwe en de vreemdeling. Denk aan Ruth, een Moabitische vrouw die een plek kreeg in Gods volk en zelfs in de stamboom van David. De tempelreiniging gaat dus niet alleen over zuiverheid, maar over toegang. Jezus maakt ruimte voor de wereld om God te ontmoeten.

## Waarom staat dit verhaal bij Johannes al in hoofdstuk 2?

Mattheüs (hoofdstuk 21), Markus (hoofdstuk 11) en Lukas (hoofdstuk 19) vertellen de tempelreiniging alle drie aan het eind van Jezus' leven, in de laatste week in Jeruzalem. Johannes zet haar helemaal vooraan. Sommige uitleggers denken daarom dat Jezus de tempel twee keer heeft gereinigd. Anderen, en daar sluit ik me bij aan, denken dat Johannes hier bewust niet chronologisch vertelt. Hij zegt zelf dat hij zijn evangelie schreef "opdat u gelooft" (Johannes 20:31), en hij kiest en ordent zijn verhalen met dat doel. Beide opvattingen worden door betrouwbare uitleggers verdedigd.

Bij Johannes staat de tempelreiniging direct na de bruiloft in Kana, waar Jezus water uit reinigingsvaten verandert in wijn. Die twee verhalen horen bij elkaar. In Kana zie je genade: Jezus redt een feest nog voordat iemand erom vraagt. In de tempel zie je waarheid: Jezus ruimt op wat de weg naar God blokkeert. Johannes had in zijn proloog al geschreven dat genade en waarheid door Jezus Christus gekomen zijn (Johannes 1:17). In hoofdstuk 2 laat hij zien hoe ze hand in hand gaan.

## Wat bedoelde Jezus met "Breek deze tempel af"?

De religieuze leiders vragen met welk recht Jezus dit doet. Zijn antwoord is raadselachtig:

> Jezus antwoordde en zei tegen hen: Breek deze tempel af en in drie dagen zal Ik hem laten herrijzen. De Joden zeiden dan: Zesenveertig jaar is aan deze tempel gebouwd, en Ú zult hem in drie dagen laten herrijzen? Maar Hij sprak over de tempel van Zijn lichaam. — Johannes 2:19-21 (HSV © Stichting HSV)

Hier helpt het Grieks. Johannes gebruikt in dit hoofdstuk twee verschillende woorden voor tempel. In vers 14 en 15, waar Jezus de handelaars naar buiten drijft, staat *hieron*: het hele tempelcomplex met al zijn pleinen en voorhoven. In vers 19 tot 21 staat *naos*: het heiligdom zelf, het binnenste huis met het heilige der heiligen, de plek waar God woonde te midden van Zijn volk.

Jezus heeft het dus niet over de stenen en de pleinen. Hij noemt Zijn eigen lichaam de *naos*, de woonplaats van God. Daarmee zegt Hij iets ongehoords: in Mij woont God. Na Zijn opstanding begrepen de discipelen pas wat Hij bedoeld had (Johannes 2:22).

## Wat betekent het dat Jezus de nieuwe tempel is?

De tempel was de plek waar hemel en aarde elkaar raakten. Wie God wilde ontmoeten, ging naar Jeruzalem. Jezus de nieuwe tempel noemen betekent: de plek waar God woont en waar mensen Hem ontmoeten, is niet langer een gebouw, maar een Persoon. Zijn lichaam werd aan het kruis afgebroken, en op de derde dag liet God het herrijzen.

Daarmee is de toegang tot God niet meer gebonden aan een plein, een offerdier of een rituele wassing. Geen religieus systeem kan de plek van Jezus innemen. Paulus trekt de lijn nog verder door: wie bij Christus hoort, wordt zelf een woonplaats van God.

> Of weet u niet, dat uw lichaam een tempel is van de Heilige Geest, Die in u is en Die u van God hebt ontvangen, en dat u niet van uzelf bent? — 1 Korinthe 6:19 (HSV © Stichting HSV)

## Wat zegt de tempelreiniging over ons?

Het is makkelijk om met de vinger te wijzen naar de handelaars van toen. Maar ook wij kunnen van ons geloof een markt maken: een systeem waarin we punten proberen te verdienen bij God, of waarin onze religieuze drukte de ruimte inneemt die voor gebed bedoeld was. Soms staan er in ons hart kraampjes die anderen, of onszelf, de weg naar God versperren.

De boosheid van Jezus in de tempel is geen woede die mensen wil vernietigen. Het is de ijver van iemand die wil dat de deur naar God weer openstaat, voor iedereen. Zijn oordeel over het systeem dient een herstel: een huis van gebed voor alle volken. Je zou het een gebed kunnen noemen: Heer, kom binnen, ruim op wat niet van U is, en maak van mijn hart een plek waar U mij ontmoet.

---

Geschreven door: John Roeland, Oprichter en voorzitter van Stichting bij het VUUR
Gepubliceerd: 17 oktober 2026

Bron: Stichting bij het VUUR, https://bijhetvuur.nl/geloofsvragen/waarom-reinigde-jezus-de-tempel/

## Bronnen

- [Herziene Statenvertaling (Johannes 2, Markus 11, 1 Korinthe 6)](https://herzienestatenvertaling.nl/), Stichting HSV