# Wat is het verschil tussen het Oude en het Nieuwe Testament?

Kort antwoord: Het Oude en het Nieuwe Testament vertellen samen één verhaal. Het Oude Testament gaat over de schepping, Israël en Gods beloften; het Nieuwe Testament over Jezus, in wie christenen die beloften vervuld zien. Joden lezen dezelfde Hebreeuwse Bijbel, maar zien Jezus niet als de Messias en erkennen het Nieuwe Testament daarom niet.

Wie voor het eerst een Bijbel openslaat, merkt al snel iets vreemds. Ongeveer driekwart van het boek is voorbij voordat Jezus ook maar één keer verschijnt. Eerst komen de schepping, Abraham, Mozes, koningen, profeten en psalmen. Pas daarna begint het deel dat de meeste mensen met het christelijk geloof verbinden. Dat roept een eerlijke vraag op: waarom staat dat eerste deel er eigenlijk in, en hoe hangen die twee delen met elkaar samen?

## Twee delen, één verhaal

Het Oude Testament bestaat in onze Bijbels uit 39 boeken. Ze zijn over een periode van vele eeuwen geschreven, vrijwel helemaal in het Hebreeuws, met een paar gedeelten in het Aramees. Het Nieuwe Testament telt 27 boeken, allemaal geschreven in het Grieks, binnen ongeveer zeventig jaar na het leven van Jezus.

Het woord *testament* komt van het Latijnse *testamentum*. Dat was de vertaling van het Griekse *diathēkē*, en dat betekent verbond. Je zou de twee delen dus ook kunnen noemen: het oude verbond en het nieuwe verbond. Dat nieuwe verbond is geen christelijke uitvinding. De profeet Jeremia kondigde het al aan: God zou een nieuw verbond sluiten met Zijn volk en Zijn wet in hun hart schrijven (Jeremia 31:31-33).

Het Oude Testament vertelt hoe God de wereld schiep, hoe het misging, en hoe God een volk koos om via hen de hele wereld te zegenen. Het staat vol beloften die openblijven: een koning uit het huis van David, een nieuw hart, een God die Zelf komt om Zijn volk te redden. Het Nieuwe Testament vertelt hoe Jezus in die geschiedenis verschijnt. Volgens christenen worden die beloften in Zijn leven, dood en opstanding vervuld.

## Jezus las het Oude Testament als Zijn eigen verhaal

Voor Jezus en de eerste christenen bestond het Nieuwe Testament nog niet. Als zij het over "de Schriften" hadden, bedoelden ze wat wij het Oude Testament noemen. Na Zijn opstanding liep Jezus met twee leerlingen naar Emmaüs, en onderweg deed Hij iets opvallends:

> En Hij begon bij Mozes en al de profeten en legde hun uit wat in al de Schriften over Hem geschreven was.
>
> — Lukas 24:27 (HSV © Stichting HSV)

Jezus zag het Oude Testament dus niet als een voorprogramma dat je kunt overslaan. Hij las het als het verhaal waar Hij Zelf de ontknoping van was. In de Bergrede zei Hij het nog directer: Hij was niet gekomen om de Wet en de Profeten af te schaffen, maar om ze te vervullen (Mattheüs 5:17).

## Vervullen is iets anders dan vervangen

Vervullen betekent niet dat het oude waardeloos wordt. Een belofte die wordt waargemaakt, verdwijnt niet; ze bereikt haar doel. De brief aan de Hebreeën begint met die gedachte: God heeft vroeger op veel manieren gesproken door de profeten, en nu heeft Hij gesproken door de Zoon (Hebreeën 1:1-2). Het is dezelfde God die spreekt, eerst stap voor stap en daarna in volle helderheid.

In de tweede eeuw probeerde een man genaamd Marcion het Oude Testament uit de kerk te verbannen. Hij vond de God van het Oude Testament een andere, mindere god dan de Vader van Jezus. De kerk heeft dat afgewezen. Augustinus vatte het later kort samen: het Nieuwe ligt in het Oude verborgen, en het Oude wordt in het Nieuwe zichtbaar.

Dat betekent overigens niet dat elk vers in het Oude Testament een geheime verwijzing naar Jezus is. Die teksten hadden eerst een eigen betekenis voor de mensen die ze schreven en lazen, en die betekenis moeten we serieus nemen. Soms legt het Nieuwe Testament zelf de verbinding, zoals bij [de koperen slang in de woestijn](https://bijhetvuur.nl/god-leren-kennen/koperen-slang-en-jezus/) of bij [David en Goliath](https://bijhetvuur.nl/god-leren-kennen/david-en-goliath-en-jezus/). Daar staan we op stevige grond. Waar het Nieuwe Testament zwijgt, is voorzichtigheid op zijn plaats.

## Waarom Joden wel het Oude Testament lezen, maar niet het Nieuwe

Joden noemen hun Bijbel de Tenach. Dat woord is gevormd uit de beginletters van de drie delen: Tora (de vijf boeken van Mozes), Nevi'im (de Profeten) en Ketoeviem (de Geschriften). De inhoud is gelijk aan het protestantse Oude Testament, alleen is de volgorde anders en worden sommige boeken samengenomen, waardoor de Tenach op 24 boeken uitkomt. Ze eindigt niet met Maleachi, zoals onze Bijbel, maar met Kronieken.

Voor Joden is dit geen "oud" testament. Het is gewoon de Bijbel. Het Nieuwe Testament erkennen ze doorgaans niet als heilige Schrift, omdat ze niet geloven dat Jezus de beloofde Messias is. In het Joodse denken zou de Messias onder meer vrede brengen, de ballingen terugbrengen en de tempel herbouwen. Middeleeuwse Joodse denkers als Maimonides beschreven die verwachting uitgebreid. Jezus werd gekruisigd en de tempel werd kort daarna verwoest, en voor veel Joden was daarmee de zaak beslist. Daar komt bij dat christenen Jezus als God aanbidden. Voor veel Joden botst dat met de kern van hun geloof, de belijdenis dat God één is (Deuteronomium 6:4).

Toch is het goed om te onthouden dat Jezus Zelf Joods was, net als al Zijn eerste leerlingen en vrijwel alle schrijvers van het Nieuwe Testament. Er zijn ook vandaag Joden die Jezus als Messias erkennen; zij noemen zich vaak Messiasbelijdende Joden. Paulus, zelf een Joodse geleerde, schreef met diepe liefde en pijn over zijn volk en hield vast aan Gods trouw aan Israël (Romeinen 9–11). Het gesprek tussen Joden en christenen gaat dus niet over twee vreemde godsdiensten, maar over familie die van mening verschilt over de ontknoping van hetzelfde verhaal.

## Wat dit betekent als je de Bijbel leest

Voor christenen is Jezus de sleutel tot de hele Bijbel. Johannes schrijft het zo:

> Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, Die in de schoot van de Vader is, Die heeft Hem ons verklaard.
>
> — Johannes 1:18 (HSV © Stichting HSV)

Als je moeite hebt met verhalen over God in het Oude Testament, mag je ze daarom naast Jezus leggen. Hij laat zien wie God werkelijk is. Dat lost niet elke moeilijke passage op, maar het geeft wel richting. Tegelijk kun je Jezus zelf niet goed begrijpen zonder het Oude Testament: Zijn woorden, beelden en daden zitten er vol mee. Wie [de Bijbel leert lezen](https://bijhetvuur.nl/geloofsgroei/hoe-lees-ik-de-bijbel/), leest dus niet twee losse boeken, maar één doorlopend verhaal.

## Tot slot

Het Oude en het Nieuwe Testament staan niet tegenover elkaar. Het eerste deel bouwt de verwachting op, het tweede vertelt hoe God Zijn beloften waarmaakt in Jezus. Joden en christenen lezen grotendeels dezelfde Schriften en verschillen van mening over wie Jezus is. Wie het hele verhaal leest, ontdekt dat de God van Abraham, Mozes en David dezelfde God is die in Jezus dichtbij kwam.

---

Geschreven door: John Roeland, Oprichter en voorzitter van Stichting bij het VUUR
Gepubliceerd: 31 oktober 2026

Bron: Stichting bij het VUUR, https://bijhetvuur.nl/geloofsvragen/verschil-oude-en-nieuwe-testament/

## Bronnen

- Quaestiones in Heptateuchum, boek 2, vraag 73, Augustinus
- Knowing Jesus Through the Old Testament, Christopher J.H. Wright
- Mishneh Tora, Hilchot Melachim 11–12 (over de Messias), Maimonides