# Hoort het verhaal van de overspelige vrouw wel in de Bijbel? Kort antwoord: Het verhaal van de overspelige vrouw (Johannes 7:53–8:11) ontbreekt in de oudste handschriften van het Johannesevangelie en stond daar waarschijnlijk niet vanaf het begin. Het is wel een oud verhaal: het staat in de Codex Bezae uit de vijfde eeuw en werd door kerkvaders als Augustinus gelezen. Dat we dit zo precies weten, laat juist zien hoe zorgvuldig de Bijbeltekst is overgeleverd en onderzocht. Wie in de Herziene Statenvertaling Johannes 8 opslaat, ziet bij vers 2 een kleine voetnoot: "De verzen 2 t/m 11 komen niet in alle Griekse manuscripten voor." In andere vertalingen staat het verhaal tussen haken. Het gaat om een van de bekendste verhalen uit de evangeliën: de vrouw die op overspel betrapt wordt en bij Jezus wordt gebracht. Toen ik voor een preek over dit hoofdstuk mijn Bijbel opensloeg, wist ik dat ik dit niet kon overslaan. Ik was een serie over Johannes begonnen met de claim dat Johannes zijn evangelie terugblikkend schreef, met een duidelijk doel. Als ik dan dit stuk behandel zonder te zeggen dat het er waarschijnlijk niet vanaf het begin in stond, ben ik niet eerlijk. Dus de vraag is terecht: wat doet dit verhaal in je Bijbel? En als dit er niet altijd stond, kun je de rest dan nog vertrouwen? ## Wat de handschriften laten zien Van het Nieuwe Testament zijn duizenden oude handschriften bewaard gebleven. Door ze naast elkaar te leggen, kunnen onderzoekers zien hoe de tekst is overgeleverd. Voor dit verhaal levert dat een opvallend beeld op. De belangrijke grote handschriften uit de vierde eeuw, zoals de Codex Sinaiticus en de Codex Vaticanus, hebben het verhaal niet. Het oudste Griekse handschrift waarin het wel staat, is de Codex Bezae uit de vijfde eeuw. Daar staat het al op de plek waar wij het kennen, na Johannes 7:52. Rond diezelfde tijd kenden kerkvaders als Ambrosius, Hiëronymus en Augustinus het verhaal als deel van Johannes. Hiëronymus nam het op in de Vulgaat, de Latijnse Bijbel die eeuwenlang de standaard was in de westerse kerk. Latere handschriften laten zien dat het verhaal niet overal op dezelfde plek stond. Sommige zetten het na Johannes 7:36 of 7:44, andere aan het einde van Johannes. Een groep middeleeuwse handschriften zet het zelfs in Lucas, na Lucas 21:38. Er is geen ander stuk tekst dat op deze manier van het ene evangelie naar het andere verhuist. ## Een tekstuele zwerfkei Ik noem het weleens een tekstuele zwerfkei. Een verhaal dat rondrolde, dat christenen kennelijk zo belangrijk vonden dat ze het wilden bewaren, en dat uiteindelijk een vaste plek kreeg in Johannes 8. Als je die plek bekijkt, begrijp je wel waarom. Vlak ervoor, aan het einde van hoofdstuk 7, neemt Nicodemus het op voor Jezus: > Nicodemus, die 's nachts bij Hem gekomen was, die één van hen was, zei tegen hen: Veroordeelt soms onze wet de mens, als zij hem niet eerst hoort en kennis genomen heeft van wat hij doet? > > — Johannes 7:50-51 (HSV © Stichting HSV) En direct na het verhaal zegt Jezus tegen de farizeeën: > U oordeelt naar het vlees, Ik oordeel niemand. > > — Johannes 8:15 (HSV © Stichting HSV) Een verhaal over een vrouw die zonder verhoor veroordeeld wordt, en over Jezus die weigert te veroordelen, past daar naadloos tussen. Ik kan niet zeggen dat Johannes het zo bedoeld heeft. Maar ik begrijp goed dat de kerk het hier heeft neergelegd. ## Kun je de Bijbel dan nog vertrouwen? Het is een begrijpelijke vraag. Toch werkt dit verhaal eerder andersom. We weten dat dit stuk later is toegevoegd, juist omdat er zoveel oude handschriften zijn om mee te vergelijken. Datzelfde vergelijken laat zien dat het overgrote deel van de tekst stabiel is overgeleverd. Dit verhaal is een uitzondering, geen voorbeeld van hoe het meestal ging. En die uitzondering wordt niet verstopt: je vindt haar gewoon in een voetnoot van je eigen Bijbel. Betrouwbaarheid betekent hier niet dat er nooit iets ter discussie staat. Het betekent dat we eerlijk kunnen zien wat er staat, waar het vandaan komt en waar onzekerheid zit. Dat vind ik geruststellender dan een Bijbel waarin alle vragen zijn weggepoetst. Wie breder wil kijken naar de betrouwbaarheid van de Bijbel, vindt meer in [Is de Bijbel betrouwbaar?](https://bijhetvuur.nl/geloofsvragen/is-de-bijbel-betrouwbaar/). ## Hoort het er dan wel thuis? Hier wil ik eerlijk zijn over wat we niet weten. We weten niet wie dit verhaal heeft opgeschreven. Sommige onderzoekers vinden de taal meer op die van Lucas lijken dan op die van Johannes. Of het verhaal teruggaat op een gebeurtenis uit het leven van Jezus, is niet met zekerheid te zeggen. Zelf lees ik het met vertrouwen. Het verhaal past volledig bij de Jezus die we uit de vier evangeliën kennen: Hij die zondaars ontvangt en met hen eet, die zonde serieus neemt en tegelijk mensen opricht die door anderen zijn afgeschreven. Ik vermoed dat het verhaal juist daarom bleef rondgaan, tot het een vaste plek kreeg. Het is een verhaal dat de kerk niet kon loslaten. Wil je het verhaal zelf lezen en ontdekken wat het over God zegt? Lees dan [Wat betekent ‘ga heen en zondig niet meer’?](https://bijhetvuur.nl/god-leren-kennen/ga-heen-en-zondig-niet-meer/). --- Geschreven door: John Roeland, Oprichter en voorzitter van Stichting bij het VUUR Gepubliceerd: 11 oktober 2026 Bron: Stichting bij het VUUR, https://bijhetvuur.nl/geloofsvragen/hoort-het-verhaal-van-de-overspelige-vrouw-in-de-bijbel/ ## Bronnen - [Herziene Statenvertaling, Johannes 8](https://herzienestatenvertaling.nl/teksten/johannes/8) - [Manuscript Highlight: GA 471](https://new.csntm.org/2022/07/13/manuscript-highlight-ga-471/), Center for the Study of New Testament Manuscripts - [The Pericope Adulterae](https://effectualgrace.com/?p=21966), Daniel B. Wallace - [The Pericope Adulterae and the Golden Calf](https://ojs.uclouvain.be/index.php/babelao/article/download/19673/18303), BABELAO 8 (2019)